Hoe rechters, overheid en instituten weigeren te luisteren naar cruciale deskundigenverklaringen
Op vijftien december, in de winterkou voor de rechtbank in Leeuwarden, wordt een vraag gesteld die groter is dan de rechtzaal waarin hij thuishoort. Het is de vraag waar elke rechtsstaat op wordt beoordeeld. Luistert het systeem nog naar de burger, of beschermt het zichzelf.
De Stichting Recht Oprecht roept die dag de pers bijeen, niet om rumoer te creëren, maar om zichtbaarheid af te dwingen voor iets dat achter gesloten deuren wordt gehouden. De organisatie faciliteert meerdere procedures waarin burgers zich beroepen op het leerstuk van de onrechtmatige daad. Zij stellen dat zij misleid zijn in de publieke communicatie rondom Covid negentien en dat zij daardoor schade hebben geleden. Het gaat om een juridisch conflict dat diep in onze samenleving snijdt, juist omdat het raakt aan vertrouwen, informatievoorziening en de manier waarop macht wordt uitgeoefend.
Het draaipunt van de zaak
In de procedure met kenmerk C 17 190788 staat een controversiële stelling centraal. Volgens de eisers is Covid negentien niet uitsluitend een ziekte, maar een project met een doel dat nooit eerlijk is uitgelegd. Zij stellen dat de injecties die destijds zijn uitgerold niet correct zijn voorgesteld en dat er informatie verborgen bleef voor het publiek. De eisers baseren hun claim op de onrechtmatige daad. Hun argument is dat zij structureel misleid zijn door bestuurders, beleidsmakers en internationale actoren die het publieke narratief bepaalden.
Voor velen is dit een ongemakkelijk gesprek. Voor een rechtbank zou dat geen enkele reden mogen zijn om het gesprek níet te voeren. Een rechtsstaat die alleen veilige waarheden behandelt, is geen rechtsstaat, maar een decor.
Maar precies daar wringt het. Want ondanks de zwaarte van deze beschuldigingen is er geen ruimte geboden voor de kern van het aangevoerde bewijs.
De vijf deskundigen die niet gehoord mogen worden
Advocaat Stassen heeft vijf internationale deskundigen aangedragen. Zij komen uit de wereld van farmacie, financiële structuren, internationale beleidsvorming en strategisch management. Het zijn geen randfiguren. Het zijn zwaargewichten met toegang tot kennis die in elk ander dossier zonder discussie zou worden ingezien, gewogen en getoetst.
Toch heeft de rechtbank geweigerd deze deskundigen te horen. De weigering werd niet voorzien van een inhoudelijke weerlegging. Er kwam geen motivatie waarin werd uitgelegd waarom deze deskundigheid irrelevant zou zijn. Er kwam slechts stilte.
In een gezonde rechtsstaat geldt een eenvoudig principe. Een rechter die de waarheid wil vinden, hoort iedereen die tot die waarheid kan bijdragen. Dat is geen privilege voor partijen. Dat is een fundament van procesrecht.
Wanneer dit fundament bewust wordt genegeerd, stelt zich onvermijdelijk een tweede vraag. Waarom.
Een patroon dat verder reikt dan één zaak
Ook in de tweede procedure, inmiddels aanhangig bij het gerechtshof Amsterdam, zien we hetzelfde patroon. Deskundigenverklaringen zijn ingebracht. Videoverklaringen zijn beschikbaar gesteld. Juridisch relevante documenten liggen op tafel. Maar de instanties die deze informatie moeten wegen blijven stil.
Terwijl in Nederland op vijftien september een nieuwe Covid vaccinatiecampagne van start ging, bleef op juridisch niveau elke reactie uit op de aangeleverde bewijslast. Geen inhoudelijk debat, geen hoor en wederhoor, geen openbare weging.
Stiltes zijn nooit neutraal. Zeker niet in een samenleving waarin burgers steeds minder vertrouwen hebben in overheid en instituten. Stilte werkt als een vacuüm. En een vacuüm wordt altijd gevuld met vragen.
De nieuwe bewijsmiddelen en het beroep op de rechtsstaat
Mr. Stassen legt nu opnieuw zwaarwegend materiaal voor aan zowel de rechtbank Leeuwarden als het gerechtshof Amsterdam. Hij presenteert vijf videoverklaringen van internationale deskundigen, ondertiteld in begrijpelijk Nederlands. De verklaringen geven inzicht in hun eerdere rapportages, maar doen ook iets anders. Zij richten zich direct tot de rechters. Zij doen een beroep op hun integriteit. Zij vragen om een procedure die transparant, eerlijk en openbaar is.
Daarnaast worden vier aanvullende deskundigenverklaringen ingediend. Deze documenten ondersteunen de stelling dat de publieke communicatie rond Covid negentien vragen oproept die nooit zijn onderzocht. De eisers stellen dat er overtuigend bewijs is dat beleidskeuzes en informatievoorziening niet oprecht en niet compleet zijn geweest. Het is aan de rechtbank om dat te toetsen. Niet om het te negeren.
Een rechter kan bewijs verwerpen, maar nooit zonder het eerst te hebben gezien. Een rechter kan deskundigheid betwisten, maar nooit zonder haar eerst te hebben gehoord. Wie echt recht wil spreken, kan niet selectief doof zijn.
Het grotere plaatje
Deze zaak is niet simpelweg een conflict tussen burgers en overheid. Het is een spiegel die Nederland wordt voorgehouden. Het laat zien hoe fragiel het vertrouwen in instituties is geworden. Het laat zien hoe snel een rechtsstaat erosie vertoont wanneer kritisch onderzoek wordt ontmoedigd of genegeerd. Het laat zien hoe noodzakelijk het is dat journalistiek, civiele organisaties en onafhankelijke platforms hun rol opnemen.
De persconferentie is niet bedoeld als strijdkreet, maar als signaal. Het gaat om transparantie. Om het recht van burgers om antwoorden te krijgen wanneer zij vragen stellen. Om het fundamentele principe dat publieke macht altijd rekenschap moet afleggen.
Wie het eens is met de stellingen van de eisers, is niet de kern van dit verhaal. Wie het oneens is, evenmin. Waar het om gaat, is dat waarheid alleen blijft bestaan wanneer onderzoek vrijelijk kan worden gevoerd.
Waarom vijftien december ertoe doet
Wat er die dag voor het gerechtsgebouw gebeurt, is niet slechts procedureel. Het is maatschappelijk relevant en democratisch noodzakelijk. De pers krijgt die dag de kans om te vragen wat nog niet is beantwoord. De vragen zijn simpel, maar belangrijk. Waarom worden deze deskundigen niet gehoord. Waarom blijven rechtbanken en hoven stil. Welke normen worden hier bewaakt, en wie profiteert van de stiltes.
Een rechtsstaat die weigert kennis te horen, beschermt geen burgers. Hij beschermt zichzelf.
Nam Nexum blijft daarom doen waar het voor staat. Onderzoeken, fileren, doorvragen en blootleggen. Niet om te polariseren, maar om te voorkomen dat stilte het laatste woord krijgt.